Biến chứng của bệnh polyp đại tràng

Polyp có thể xuất hiện nay nhiều vị trí trong đường tiêu hóa nhưng phổ biến nhất ở đại tràng. Nam giới và nữ giới đều có thể bị polyp đại tràng. Các polyp giống như 1 mụn thịt nhỏ phát triển từ lớp niêm mạc của ruột và nhô ra về trong lòng ruột. Đôi lúc chúng mọc trên “cuống” trông giống như cây nấm.

Tuy vậy, một số khối polyp cũng có thể phẳng. Một số có vài khối polyp nằm rải rác tại các phần không giống của đại tràng. Bản chất của polyp đại tràng không phải u, là 1 tổn thương có hình dạng giống như 1 khối u, có cuống hoặc không, tổn thương này do niêm mạc đại tràng và tổ chức dưới niêm mạc tăng sinh tạo thành.

Polyp đại tràng có thể lồi về lòng đại tràng hoặc phẳng. Một người có thể bị nhiều polyp đại tràng và kích thước của chúng có khác nhau, có thể rất nhỏ bằng hạt đậu nhưng có trường hợp polyp đại tràng to hơn phần lớn (chẳng hạn bằng quả bóng bàn). Đa số polyp đại tràng là lành tính nhưng 1 số có khả năng trở nên ác tính (ung thư). Vì vậy, một người càng có nhiều polyp đại tràng hoặc có một vài polyp nhưng kích thước càng to càng cần được lưu tâm, cảnh giác, không được chủ quan, bởi vì, rất có thể trở thành ung thư bất cứ lúc nào.

Có thể có đau bụng quặn do polyp có kích thước lớn

Nguyên nhân

Nguyên nhân của polyp đại tràng tuy chưa được xác định một cách chắc chắn nhưng có không ít tài liệu và công trình nghiên cứu vào các nguyên nhân hình thành polyp đại tràng. Nguyên nhân được coi là chủ yếu dẫn đến hình thành bệnh polyp đại tràng là do đột biến gen làm phát triển tế bào không bình thường tạo thành polyp, thậm chí dẫn tới ung thư. Bình thường quy trình tăng sinh tế bào chịu sự kiểm soát của hai nhóm gen, đó là nhóm gen gây ung thư và nhóm gen ức chế khối u. Khi có sự đột biến tại bất kỳ gen nào trong số hai loại gen này đều có thể làm cho tế bào nâng cao sinh quá mức tạo thành u hoặc dạng u (polyp). Ở đại tràng sự tăng sinh này sẽ tạo thành những khối dạng u và đáng lo ngại nhất một số dạng u đó (polyp) có thể phát triển thành ung thư (về lâu dài, cần có rất nhiều năm). Ngoài ra, có thể do chế độ ăn uống và sinh hoạt không hợp lý. Khi chính sách ăn nhiều chất béo, thịt có màu đỏ (thịt bò, trâu, thịt chó…) hoặc ăn ít rau, quả, chất xơ, hoặc lười, ít vận động có thể là những yếu tố nguy cơ gây nên polyp đại tràng. Những người nghiện thuốc lá, béo phì hoặc do bị viêm đại trực tràng mạn tính... có thể được xem như 1 trong những yếu tố nguy cơ gây polyp đại tràng. Bên cạnh đó, nhân tố di truyền cũng được đề cập đến ở những trường hợp cùng huyết thống (ông bà, bố mẹ, anh, chị em ruột thịt) bị polyp đại tràng dẫn đến polyp mang tính chất gia đình.

Biểu hiện của bệnh

Người bị polyp đại tràng thường có diễn biến âm thầm, đặc biệt loại polyp nhỏ, chỉ phát hiện lúc tình cờ chụp đại tràng hoặc nội soi đại tràng vì một lý do khác. Vì vậy, rất nhiều người bệnh có polyp nhỏ không có một biểu hiện gì khác thường. Tuy vậy, tại 1 số người bệnh có biểu hiện đi ngoài ra máu. Đây là triệu chứng hay gặp nhất. Có thể thấy máu tươi thành vệt hay loang ra trên khuôn phân hoặc thấy máu ở giấy vệ sinh lúc đi ngoài hoặc có trường hợp phân lẫn nhày với máu màu nâu, đen hoặc nhờ nhờ như máu cá (giống phân của người bị lỵ trực khuẩn). Đặc biệt là khi phân mềm hoặc nát nhưng có máu kèm theo. Hầu hết người bệnh bị chảy máu ở mức độ nhẹ và vừa, trường hợp chảy máu nặng gây mất máu nghiêm trọng diễn ra ít hơn. Có thể có đau bụng quặn do polyp có kích thước lớn, kích thích làm nâng cao nhu động ruột và gây đau, những trường hợp này rất dễ nhầm với bệnh kiết lỵ. Một số trường hợp đau bụng kèm theo buồn nôn, nôn, bí trung nhân tiện hoặc bí đại tiện thể rất dễ nhầm với tắc ruột hoặc bán tắc.

Để chẩn đoán polyp đại tràng cần chụp đại tràng có chuẩn bị (thụt tháo và thuốc cản quang), tốt nhất là nội soi đại tràng. Nội soi là phương pháp tốt nhất để kiểm tra đại tràng vì nó giúp quan sát được tất cả lớp niêm mạc của đại tràng và có thể sinh thiết để xét nghiệm tế bào phát hiện tế bào lạ (tế bào ác tính). Ngoài ra có thể chụp cộng hưởng từ.

Có hiểm nguy không?

Trong thực tế có hai loại polyp đại tràng phổ biến nhất, đó là polyp tăng sản và polyp u tuyến. Các polyp tăng sản không có nguy cơ bị ung thư. Các polyp u tuyến được cho là tiền thân cho rất nhiều bệnh ung thư đại tràng, mặc dù căn bản các u tuyến không phải bao giờ cũng phát triển thành ung thư, nhưng các khối polyp có kích thước to có nhiều khả năng trở nên ung thư và một số những polyp với kích thước rất to (hơn 2cm) có thể có những vùng nhỏ bị ung thư hóa.,vì vậy, người bệnh không được chủ quan với căn bệnh này.

Nguyên tắc điều trị như thế nào?

Trong trường hợp có không ít polyp hoặc polyp có kích thước lớn hoặc đã gây biến chứng (đau bụng, chảy máu, nôn, buồn nôn…) cần phải được hội chẩn sớm để chỉ định phẫu thuật cắt bỏ, nhằm ngăn ngừa có hiện tượng ung thư. Phẫu thuật cắt bỏ polyp đại tràng, bây giờ có không ít kỹ thuật khác nhau, nếu khối u kích thước nhỏ có thể được cắt qua nội soi đại tràng. Trong các trường hợp khối u lớn có thể mổ nội soi hay mổ mở ổ bụng nhằm mang lại ích lợi rất tốt nhất cho người bệnh. Sau lúc đã loại bỏ polyp có thể dùng 1 số thuốc nhằm giảm thiểu polyp tái phát.

Lời khuyên của thầy thuốc Để phòng bệnh, cần có chế độ ăn uống và lối sống hợp lý, nên giảm thiểu ăn nhiều chất béo, mỡ động vật (lòng động vật), các loại thịt đỏ. Cần nâng cao cường ăn rau, củ, quả và chất xơ. Hạn chế đến mức tối đa uống rượu, bia. Cần vận động cơ thể đều đặn, thường xuyên, đúng bài bản là điều rất bổ ích, nhằm làm cho khí huyết lưu thông, mọi cơ quan đều hoạt động đều đặn, trong đó có bộ máy tiêu hóa.

TS.BS. BÙI MAI HƯƠNG